fa نقد دوگانه علیت-اتفاق و حل چالش ناشی از آن بر مبنای ایده جهان‌های ممکن لوئیس Criticism of the Duality of Causality-Coincidence and the Solution to the Challenge Arising from it Based on Lewis's Idea of Possible Worlds دوگانه‌ علیت-اتفاق از جمله مسایل مهم تاریخ اندیشه‌ بشری است. نظریه‌ علیت در فلسفه اسلامی بر محور امکان ماهوی شکل گرفته و پس از گذار از دوره‌ ابتدایی، در علامه طباطبایی به اوج خود رسیده است. از سوی دیگر نظریه‌ صدفه نیز بعد از تکامل خود، در دیوید هیوم به کمال خود رسید. طرفین نزاع حول این محور بحث می‌کنند که آیا رجحان وجود بر عدم در ماهیات نیازی به علت مرجح دارد یا خیر؟ صرف نظر از اینکه رجحان مذکور توسط علت باشد یا اتفاقی، سوال مهم‌تر این است که آیا وقوع رجحان مذکور در ماهیت ممکن است یا خیر؟ در صورت محال‌بودن این رجحان، ضرورت وجود دیدگاه سوم و خروج از دوگانه‌ مذکور تثبیت می‌شود. این مقاله در صدد تبیین چالش مذکور و ارایه‌ راه حلی براساس ایده‌ جهان‌های ممکن لوئیس است. البته این دیدگاه ارتباطی به دیدگاه علی لوئیس ندارد. The duality of causality-coincidence is one of the important issues in the history of human thought. The theory of causality in Islamic philosophy was formed on the axis of essential possibility and, after passing from the elementary period, reached its peak in Allameh Tabataba'i. On the other hand, the theory of coincidence reached its pinnacle of development in David Hume. The parties to the dispute argue around this axis whether the preference of existence over non-existence in essences requires a preferred cause or not. Regardless of whether the aforementioned preference is due to a cause or chance, the more important question is whether the occurrence of the aforementioned preference in essence is possible or not. If this preference is impossible, the necessity of a third perspective and a departure from the aforementioned duality is established. This article aims to address the challenge as mentioned earlier and propose a solution based on Lewis's concept of possible worlds. Of course, this perspective has no connection to Lewis's causal perspective. علیت, اتفاق, جهان‌های ممکن, امکان ماهوی, علامه طباطبایی, دیوید لوئیس Causality, Coincidence, Possible Worlds, Essential Possibility, Allameh Tabataba'i, David Lewis 179 190 http://jpt.modares.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-88170-3&slc_lang=fa&sid=6 M.J. Mikaeili محمدجواد میکائیلی 1003194753284600365538 1003194753284600365538 Yes Department of Philosophy, Faculty of Theology, Shahid Motahari University, Tehran Iran گروه فلسفه، دانشکده الهیات، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران A.A. Jafari Valani علی اصغر جعفری ولنی 1003194753284600365537 1003194753284600365537 No Department of Philosophy, Faculty of Theology, Shahid Motahari University, Tehran Iran گروه فلسفه، دانشکده الهیات، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران