fa مواجهه فلسفی، عرفانی ابن‌سینا و ملاصدرا با مسئله شر <div style=border-bottom: 1pt solid windowtext; padding: 0mm 0mm 1pt; text-align: justify;><span style=font-size:12px;><span style=font-family:IRANsharp;><span style=direction:rtl><span style=unicode-bidi:embed><span lang=FA>به دنبال روی‌دادن پدیده‌های ناگواری چون بیماری‌های فراگیر، سیل، زلزله، جنگ و نظایر آن و قربانی‌شدن انسان‌های زیاد در یک برهه زمانی کوتاه و ناتوانی انسان در کنترل و مهار آن پدیده‌ها، ذهن انسان‌های خداباور در رابطه با صفات الهی، به ویژه خیر محض‌بودن و نیز عنایت او نسبت به جهان هستی، دچار چالش‌هایی می‌شود که در طول تاریخ علم، به صورت چالش شر مطرح شده است. رفع این چالش از افکار عمومی، همیشه دغدغه متفکران خداباور بوده است و آن‌ها را بر آن داشته تا به نحوی بین خدای خیر محض و جهان مادیِ مملو از شرور، ارتباط صحیحی برقرار نموده و نشان دهند که شر ناشی از نواقص موجود در عالم ماده است و ربطی به خدای خیر ندارد. در این مقاله تلاش می‌شود تا پاسخ فیلسوفانه ابن‌سینا و عارفانه ملاصدرا و عرفا تبیین شود و بر این نکته تأکید شود که چون شر از ناحیه کثرت و ماهیت مطرح می‌شود، امری ذهنی است و وجود خارجی ندارد، اگرچه عدمی هم نیست و همان‌طور که کثرت و ماهیت به تبع وجود و وحدت، در خارج موجود است، شر به تبع وجود در خارج موجود می‌شود. ضمناً نشان داده می‌شود که پاسخ عرفانی ملاصدرا تکمله پاسخ فلسفی ابن‌سینا و سازگار با مبانی حکمت متعالیه وی است و در واقع پاسخ فلسفی ابن‌سینا در حکمت بحثی مفید فایده است و پاسخ عرفانی ملاصدرا در حکمت شهودیِ تأیید شده در حکمت سینوی و بسط یافته در حکمت صدرایی کارایی دارد. بنابراین هر یک از این پاسخ‌ها می‌توانند در سطوح فکری مختلف مفید باشند.</span></span></span></span></span></div> <div style=text-align: justify;>Following the occurrence of unfortunate phenomena such as epidemics, floods, earthquakes, wars and the like and the sacrifice of many people in a short period of time and the inability of humans to control those phenomena, the God-believer's mind challenges to divine attributes, especially pure goodness, as well as his care for the universe, have been known throughout the history of science as the challenge of evil. Resolving this challenge from public opinion has always been the concern of God-fearing thinkers, and has led them to somehow establish the right connection between the pure good God and the material world full of evil, and to show the evil caused by imperfections. It exists in the material world and has nothing to do with God. This article tries to explain the philosophical answer of Avicenna and the mysticism one of Mulla Sadra and mystics, and to emphasize that since evil is presented in terms of multiplicity and nature, it is a mental matter and has no external existence. Just as multiplicity and nature exist outside as a result of existence and unity, so evil exists outside as a result of existence. It is also shown that Mulla Sadra's mystical answer is complementary to Ibn Sina's philosophical answer and is consistent with the principles of his transcendent theosophy. Ibn Sina's philosophical answer is useful in argumental philosophy and Mulla Sadra’s mystical answer is useful in contemplational theosophy. So each of these answers can be useful at different levels of thinking<span dir=RTL>.</span></div> ابن‌سینا,ملاصدرا,وجود,ماهیت,شر,اصالت وجود,نظام احسن, Avicenna,Mulla Sadra,Existence,Entity,evil,Principality of existence,The best arrangement of things, 355 370 http://jpt.modares.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-67614-1&slc_lang=fa&sid=6 M. Salem مریم سالم m_salem@sbu.ac.ir 1003194753284600240570 1003194753284600240570 Yes Theology and Religious Studies Faculty, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran دانشکده الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران